Định hướng chiến lược quốc gia về bán dẫn

Trong bối cảnh ngành bán dẫn toàn cầu đang tái cấu trúc sau đại dịch và cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung, Việt Nam đang có “cửa sổ cơ hội” lịch sử để gia nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Với khát vọng quốc gia, chiến lược nhân lực đúng hướng và cơ chế ưu đãi đủ mạnh, Việt Nam đang từng bước xây dựng năng lực lõi, không chỉ gia công mà tiến tới sở hữu và thiết kế chip.

Ông Nguyễn Khắc Lịch - Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin (Bộ KH&CN) khẳng định, bán dẫn là công nghệ chiến lược đóng vai trò quyết định trong nâng cao năng lực cạnh tranh kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng và củng cố môi trường đổi mới sáng tạo tại Việt Nam. Việt Nam đặt ra mục tiêu đầy tham vọng: đến năm 2025, kinh tế số sẽ đạt 20% GDP, và đến năm 2030 đạt 30% GDP.

Trong chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến 2030, tầm nhìn 2050, ông Nguyễn Khắc Lịch chỉ rõ bốn định hướng cốt lõi: phát triển bán dẫn phải song hành cùng công nghiệp điện tử và chuyển đổi số; ưu tiên đầu tư cho nguồn nhân lực chất lượng cao; tận dụng vị thế địa chính trị để trở thành “điểm cộng một” trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng; và tập trung chính sách ưu đãi đặc biệt để thúc đẩy phát triển chip chuyên dụng như chip AI, IoT và chip phục vụ công nghiệp.

Các chuyên gia cũng khẳng định nhân lực là yếu tố trung tâm và là lợi thế cạnh tranh của ngành bán dẫn Việt Nam. Theo ông Nguyễn Khánh Linh - Đại diện Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Quốc gia, Bộ Tài chính, tình trạng thiếu hụt nhân lực bán dẫn xảy ra không chỉ tại Việt Nam mà trên toàn thế giới.

Đài Loan – cái nôi TSMC vẫn đang thiếu hàng chục nghìn kỹ sư bán dẫn chất lượng cao. Điều này mở ra cơ hội cho lao động kỹ thuật Việt Nam, đặc biệt khi theo đánh giá của lãnh đạo Intel, năng lực lao động tại nhà máy Intel Việt Nam nằm trong nhóm tốt nhất thế giới của hệ thống Intel.

Trong lĩnh vực đào tạo, NIC – đơn vị được Chính phủ giao trọng trách xây dựng lực lượng nhân sự ngành bán dẫn đang đặt mục tiêu đến 2030 xây dựng đội ngũ gồm 15.000 kỹ sư bán dẫn, 35.000 kỹ sư điện tử liên quan và 5.000 kỹ thuật viên. Chỉ sau hơn một năm, đã có 6.300 sinh viên theo đuổi ngành bán dẫn, hơn 12.000 sinh viên học các ngành liên quan, gần 1.600 học viên đã hoàn thành khóa đào tạo thực hành ngắn hạn và hơn 30 trường đại học triển khai chương trình đào tạo bán dẫn.

Chính sách ưu đãi chưa từng có trong ngành bán dẫn

Bức tranh về hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam hiện đang trong giai đoạn tăng trưởng tích cực. Theo khảo sát của Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin, Việt Nam hiện có gần 60 doanh nghiệp thiết kế bán dẫn, trong đó 13 doanh nghiệp là của Việt Nam và 45 doanh nghiệp nước ngoài, cùng với khoảng 16 doanh nghiệp sản xuất vật liệu – thiết bị bán dẫn.

Việt Nam đang trở thành điểm đến quan trọng trong chiến lược nguồn nhân lực của các tập đoàn bán dẫn toàn cầu. Intel hiện vận hành nhà máy đóng gói lớn nhất thế giới tại Việt Nam, Samsung có hai nhà máy sản xuất điện thoại lớn nhất toàn cầu đặt tại nước ta, Qualcomm mở rộng sang thiết kế chip tại Việt Nam, Marvell đã đặt trung tâm IoT lớn thứ ba của mình tại Việt Nam.

Ông Nguyễn Anh Tuấn – Tập sự Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin bổ sung thêm góc nhìn thực thi chính sách khi nhấn mạnh, Việt Nam đã có khung pháp lý và chính sách đầy đủ nhất từ trước đến nay cho ngành bán dẫn, bao gồm ưu đãi thuế vượt trội, cơ chế hải quan linh hoạt, chính sách đất đai, hỗ trợ tài chính trực tiếp và cơ chế đặc thù về nhân lực. Lần đầu tiên, doanh nghiệp và chuyên gia trong lĩnh vực bán dẫn có hành lang pháp lý rõ ràng để yên tâm đầu tư, làm việc và phát triển lâu dài tại Việt Nam.

Cụ thể, nhà nước đã đưa ra những chính sách chưa từng tồn tại trước đây: miễn giấy phép lao động cho chuyên gia chất lượng cao (sửa điều 154 Bộ luật Lao động), cấp visa 5 năm cho chuyên gia và gia đình (sửa điều 19 Luật Công nghiệp Công nghệ số), miễn thuế thu nhập cá nhân 5 năm đầu và cơ chế cho phép luân chuyển lao động giữa khu vực nhà nước và doanh nghiệp công nghệ.

Việt Nam đã ban hành mức ưu đãi thuế đặc biệt cao: thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 15 năm, miễn 100% thuế trong năm đầu và giảm 50% trong 9 năm tiếp theo. Với các dự án quy mô trên 6.000 tỷ đồng, thời gian ưu đãi có thể kéo dài tới 27 năm.

Đồng thời, một chính sách đột phá khác là cho phép khấu trừ gấp đôi chi phí R&D — tức doanh nghiệp chi 1 đồng thì được tính 2 đồng để giảm thuế.

Các dự án bán dẫn còn được miễn toàn bộ tiền sử dụng đất trong vòng đời dự án, đồng thời được áp dụng cơ chế “doanh nghiệp ưu tiên hải quan”, giúp rút ngắn thời gian thông quan bằng cách miễn điều kiện kim ngạch xuất khẩu và giảm các thủ tục kiểm soát thông thường.

Việt Nam cũng đang tích cực triển khai chính sách hỗ trợ tài chính trực tiếp – không chỉ bằng ưu đãi thuế – mà nhà nước sẵn sàng cấp tiền trực tiếp cho doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp R&D khi đạt điều kiện – điều hiếm thấy trước đây.

Về hợp tác quốc tế đào tạo nhân lực, Việt Nam đã thiết lập mô hình đào tạo 2+2 hoặc 3+1 với Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản – trong đó sinh viên có thể học hai năm tại Việt Nam và hai năm tại nước ngoài – trong các trung tâm sản xuất chip hàng đầu như TSMC, MediaTek, Samsung. Ước tính sẽ có khoảng gần 1.000 sinh viên Việt Nam nhận học bổng toàn phần theo chương trình này đến 2026.